تبلیغات
حجاب - فرهنگ عفاف و پاكدامنی در آموزه های دینی
حجاب
صفحه نخست         تماس با مدیر         پست الکترونیک        RSS         ATOM
بدون تردید فرهنگ عفاف و پاكدامنی یكی از ضروری ترین نیازهای سلامت یك جامعه و یا به تعبیری شاخص اندازه گیری سلامت، رشد و بالندگی آن به حساب می آید. نگارنده در این نوشتار بحث عفاف را از حیث فردی و اجتماعی در ابعاد گوناگون مورد بررسی و واكاوی قرارداده است كه اینك با هم آن را از نظر می گذرانیم.
 

جایگاه عفاف و پاكدامنی
در آموزه های دینی عفاف یكی از ارزش و فضیلت های مطلوب و زیربنای قرار گرفته و ستوده شده است زیرا عفاف یك مسئله فطری است.
و فطرت همه انسان ها پاك است مگر اینكه بعدا آلوده شود كه رسول خدا(ص) در این راستا فرمودند: هیچ نوزادی نیست جز آن كه بر فطرت پاك توحید به وجود می آید، این پدر و مادرانند كه او را منحرف و آلوده نموده یهودی و نصرانی و مجوسی بار می آورند.”1 و فطرت انسان ها همیشه آنان را زیبا، پاك، نورانی و با معنویت پیش می برد. عفاف در لغت خویشتن داری از كشش های نفسانی است، عفاف به بزرگی بشریت است. به عبارت دیگر عفاف یك مكتب خاص نیست بلكه یك فضیلت انسانی است- كه در درون انسان ها قرار گرفته و در رفتار و كردارها آشكار می شود، عفاف به بلندای عزت و اقتدار انسان هاست، عفاف یك برنامه عقلی است، عفاف مدیریت عقل بر نفس و حاكمیت عقل بر او در چارچوب های پذیرفته شده فطری است. فرهیخته گان فرهنگ و ادب و صاحبان لغت این چنین بیان نموده اند: راغب اصفهانی در مورد واژه عفاف می گوید: «هرگاه نفس انسانی به درجه ای برسد كه شهوات نفسانی و تمایلات حیوانی و غیرشایسته بر او چیره نشود چنین نفس را عفاف گویند و صاحب آن را اهل عفت می نامند. پس عفت درونی همیشه خود را به صورت شرم و حیاء منطقی و مثبت در بیرون نشان می دهد. نیز عفیف یعنی: پاكدامنی، پارسایی، نجیب، رفتار عاری (از هرزگی، عاری از دریدگی) پاكیزگی نیز عف: كف و امتنع عما لا یحل اولا یجمل فهو عفیف2
و از طرف دیگر عفاف یك مسئله اخلاقی است ملااحمد نراقی در جلد دوم، صفحه 17 كتاب جامع السعادات آن را چنین بیان می كند: عفت فضیلتی است كه انسان مؤمن باید آن را به دست آورد و آن را در وجود خود ایجاد و تقویت كند زیرا فطرت و عقل سالم او را می طلبد و خود را با آن مزین می كند و می خواهد جان و وجود انسان را در فرمان او قرار دهد و غرائز دیگر را با او مهار و مدیریت صحیح نماید.
شهید علامه مرتضی مطهری(ره) عفاف را ضامن امنیت انسان ها دانسته و چنین می گوید: «وقتی زن پوشیده و سنگین از خانه بیرون رود و جانب عفاف و پاكدامنی را رعایت كند افراد فاسد و مزاحم جرأت نمی كنند متعرض او شوند.” كه خداوند باری تعالی در قرآن می فرمایند: «و ان یستعففن خیر لهن والله علیم حكیم.”3 كه استاد شهید می گوید: از این آیه می توان یك قانون كلی را استنباط نمود و آن این است كه از نظر اسلام هر قدر زن جانب عفاف و ستر را مراعات كند پسندیده تر است و رخصت های تسهیلی و ارفاقی كه به حكم ضرورت درباره وجه و كفین و غیره داده شده است. این اصل كلی اخلاقی را نباید از یاد برد.” در نتیجه می توان گفت این خصلت انسانی یكی از دلایل اصلی پوشش انسان هاست. لازم به ذكر است برای نهادینه كردن عفاف باید همه دستگاه های اداری، اجتماعی، فرهنگی، خانواده، متولیان، مربیان، معلمان، مبلغان و صاحبان جراید سمعی و بصری و صاحبان قلم و تریبون مشاركت داشته و به طور جدی به صورت مستمر و هدفمند توجه جدی داشته باشند و در دو عرصه سنتی و مدرن فرهنگ عفاف را نهادینه كنند و عمق بخشند.
مقام معظم رهبری در این مورد می فرمایند: اسلام به مسئله عفاف زن اهمیت می دهد. البته عفاف مرد هم مهم است»4 معظم له دلیل بی بندوباری های زن در جامعه غرب را نبودن همین عفاف دانسته و فرمودند: در غرب به خاطر این كه مسئله عفت زنان، مورد اهتمام قرار نگرفت، كار به این بی بندوباری ها كشید. نباید بگذارند عفت زن- كه مهمترین عنصر برای شخصیت زن است- مورد بی اعتنایی قرار بگیرد.”5 داشتن عفاف انسان ها را از كارهای پست و بد و ناهنجاری جامعه حفظ می كند كه امیر سخن و مجسمه خوبی ها علی(ع) فرمودند: «العفاف یصون النفس و ینزهها عن الدنایا. - عفاف بازدارنده نفس ها و پاك كننده از پلیدی ها و پستی هاست.”6

بهترین خصلت
انسان های با شرافت و با دیانت همیشه در افق های بلند زندگی می كنند هم شجاعت و هم شهامت و كارهای عقلانی انجام داده و از كارهای پست دامن شان را دور نگاه می دارند و به بهترین خصلت ها آراسته می شوند مرد عمل صالح امیر موحدان در این مورد فرمودند: «علیك بالعفاف فانه افضل شیم الاشراف- بر تو باد عفاف و پاكدامنی كه همانا از بهترین و برترین خصلت انسان های شریف است.” نیز فرمودند: «العفاف افضل شیمه- عفاف بهترین فضیلت است.”7 كه مقام معظم رهبری در این مورد فرمودند: «نباید بگذارند عفت- كه بهترین عنصر برای شخصیت زن است مورد بی اعتنایی قرار گیرد»8 امام چهارم(ع) عفت را ستوده و فرمودند: «ای الاجتهاد افضل من عفه بطن و فرج- كدام سعی و تلاش برتر از پاكی شكم و شرمگاه انسان است.”9

بهترین عبادت
عفاف به خاطر قداست و معنوی بودنش انسان را به خدا نزدیك می كند و هر انسانی و زنی كه عفاف داشته باشد و به خدا نزدیك باشد ارزشش زیاد می شود كه فرزند عزیز زهرای اطهر مقام معظم رهبری فرمودند: «ارزش حضرت فاطمه زهرا(س) به عبودیت و بندگی خداست.”
امام عابدان علی(ع) عفاف را از برترین عبادت ها دانسته و فرمودند: «افضل العباده العفاف- برترین عبادت عفاف است»10 و شكافنده علم و دانش باقرالعلوم(ع) در این مورد فرمودند: «ما عبدالله بشیئ افضل من عفه بطن و فرج- خداوند عبادت نشده است به چیز برتر از عفت شكم و شرمگاه» 11 پیامبر اكرم (ص) انسان عفیف را عابد نامیده و فرمودند: «من عف عن محارم الله كان عابداً- هركس از محرمات خدا دوری نماید عابد است.” 12
رأس همه خوبیها
برخی از كارها به اندازه ای مهم است كه ریشه و اول و منشأ سایر كارهای بد یا خوب می باشد مانند حب دنیا كه رأس همه بدیهاست و یا دروغ كه رأس همه خطاها و انحرافات است درخوبی نیز این برنامه وجود دارد همانند: تقوی، راستی و... رأس خوبیهاست یكی از اینها عفاف است كه درآموزه های دینی رأس هر كار خیر قرار گرفته كه صدیق اكبر علی (ع) دراین راستا فرمودند: «العفه رأس كل خیر- عفت رأس همه كارهای خوب است» 13 این مسأله به اندازه ای اهمیت دارد كه هرگاه باری تعالی خواست به كسی خیر دهد او را عفیف می كند.
امام علی (ع) دراین مورد فرمودند: «اذا آرادالله بعبد خیرا عف بطنه و فرجه عن الحرام - هنگامی كه خداوند متعال خواست به بنده ای خیر رساند شكم و شرمگاه او را از حرام پاك نگاه می دارد.” 14 كه درتاریخ برای انسانهای عفیف نمره های خوبی ثبت شده است. از آنان می توان حضرت یوسف و ابن سیرین را نام برد كه از مصداقهای بارز این مساله هستند كه عفیف ترین شخصیت جهان بشریت سیدالانبیاء- محمد مصطفی (ص) عفت را یكی از برترین و زیباترین زینت انسانها دانسته و فرمودند: «ما زان الله العباد بزینه افضل من زهاده فی الدنیا و عفاف فی بطنه و فرجه - خداوند زینت نداده بنده ای را به زینتی برتر از تقوی در دنیا و از عفاف درشكم و شرمگاه» 15

عفت در زنان
عفاف در همه اوصاف گفتاری و كرداری و به همه مردان و زنان جامعه ضروری است و نقش مهمی در فرهنگ جامعه دارد. اگر یك قشر و یا یك جنس از جامعه آن را رعایت و دیگری رعایت نكند تعادل جامعه به هم می خورد و آنطوری كه باید جامعه مطلوب باشد نخواهد بود. اما در این مساله عفاف زن بیشتر سفارش شده است زیرا با سلامتی و متانت بیشتر مناسب می باشد.
رهبر انقلاب دراین راستا فرموده اند: عفت زن مایه احترام به شخصیت اوست. این مساله حجاب و محرم و نامحرم و نگاه كردن و نگاه نكردن، همه به خاطر این است كه قضیه عفاف دراین بین سالم نگاه داشته شود. اسلام به مساله عفاف زن اهمیت می دهد. البته عفاف مرد هم مهم است عفاف مخصوص زنان نیست مردان هم باید عفیف باشند. منتهی چون درجامعه مرد به خاطر قدرت جسمانی و برتری جسمانی می تواند به زن ظلم كند و برخلاف تمایل زن رفتار نماید روی عفت زن بیشتر تكیه و احتیاط شده است. 16
نبی مكرم اسلام دراین راستا فرمودند: «العفاف زینه النساء-عفاف زینت زن است.” 17 یكی از دانشمندان بنام «ژرژهربرت» در مورد تفاهم زن و مرد درخانواده گوید: «برای شوهر دانش لازم است و برای زن نجابت.” 18
زن كه پشتوانه خوبی برای منزل و شوهر و جامعه است زنی است كه با نجابت و نیك سیرت باشد كه دراین راستا یكی از دانشمندان «دوتركوپل» می گوید: مرد در زندگی خود تكیه گاه و پشتیبانی بهتر از زوجه نیك سیرت و با اخلاق نمی تواند به دست آورد. در تمام گفتارها و كردارها باید بانوان از اسوه عفاف و عصمت دختر گرامی پیامبر اسلام و كوثر قرآن حضرت فاطمه زهرا (س) الگوگیری كنند كه سرور همه بانوان دوجهان است كه امام راحل (ره) دراین راستا فرمودند: اگر شما زنها هم و زنهای ما همه، كشور ما همه پذیرفتند كه امروز روز زن است؛ یعنی روز تولد حضرت زهرا كه آن كمال و آن وضعیت را دارد، پذیرفتید كه روز زن است بر عهده شما مسائل بزرگی ]خواهد آمد[؛ از قبیل مجاهدت كه حضرت مجاهده داشته است، حضرت به اندازه خودش كه دراین ظرف كوتاه مجاهده داشته است، مخاطبه داشته است با حكومت های وقت، محاكمه می كرده است حكومت های وقت را، شما باید اقتدا به او كنید تا پذیرفته باشید كه این روز، روز زن است؛ یعنی روز تولد این حضرت روز زن است.
زهد و تقوا و همه چیزهایی كه داشته است و عفافی كه او داشته است و همه چیز، شما باید اگر پذیرا شدید، آنها را تبعیت كنید و اگر تبعیت نكردید، بدانید كه شما داخل در روز زن نیستید، هركس نپذیرفت، این در روز زن وارد نشده است و در این شرافت وارده نشده است19.

نقش عفاف در رشد جامعه
جامعه را افراد تشكیل می دهند فرهنگ تك تك افراد جامعه در آداب و رسوم و مسلك و روش هرچه باشد فرهنگ عمومی جامعه را رقم می زند. دومین پایه جامعه خانواده ها می باشند كه به آن جامعه كوچكتر نیز گفته می شود. در آموزه های دینی به این پایه ها توجه خاصی می شد و برای آنان دستورات و احكام و برنامه های گفته شده است خداوند متعال درمورد قیام و حركت به سوی خود را از فرد و گروه شروع می كنند كه فرمودند: «انما اعظكم بواحده ان تقوموالله مثنی و فرادی ثم تتفكروا- شما را به یك چیز اندرز می دهم و آن آنكه دو نفر یا یك نفر برای خدا قیام كنید، سپس بیاندیشید»20 خداشناسی را و تعلیم و تربیت و پاكی و عفت را در خانواده باید نهادینه كرد كه نقش پدر و مادر در این مورد بسی مهم و اثرگذار است، زیرا خانواده نخستین مدرسه ای است كه كودكان اخلاق و ادب و پاكی و پاكیزگی و عفاف را در كلاس رفتاری پدر و مادر می آموزد. خدای مهربان به مؤمنین دستور می دهد خود و اهل خانواده شان از بدی گناه كه آنان را به آتش می كشد برحذر كنند. در این زمینه فرمودند «یا ایهاالذین امنوا قواانفسكم و اهلیكم نارا و قودها الناس و الحجاره علیها ملائكه غلاظ شداد لا یعصون الله ما امرهم و یفعلون مایومرون»
علامه مجلسی(ره) در تفسیر این آیه مباركه می فرماید: معنی آیه مباركه قواانفسكم و اهلیكم نارا، یعنی 1- بدعائهم الی طاعه الله- اهل خانواده را به اطاعت از خدا و انبیاء و اوصیا دعوت كنند. 2- و تعلیمهم الفرائض- واجبات دین را بر آنان بیاموزند. 3- و نهیهم عن القبائح- آنان را از ارتكاب به گناهان نهی كنند. 4- و حبهم علی افعال الخیر- آنان را به اعمال خیر و كارهای پسندیده تشویق و راهنمایی و وادار كنند. پدر و مادر كه سرپرست و متولیان خانواده هستند اگر خود با عمل و گفتارشان این وظیفه مهم را انجام دهند كه از سوی خدا به آن مأمورند. عفاف و نجابت و پاكی و پاكیزگی اخلاقی در جامعه تبلور پیدا می كند كه امام ششم(ع) شیعیان جهان را در این مورد فرمودند: «اذا امرتموهن و نهیتموهن فقد قضیتم ما علیكم- وقتی كه پدر و مادر فرزندان را به آنچه كه عملش امر شده است امر كنند و از آنچه كه از طرف خدا نهی شده است نهی كنند به وظیفه خود عمل نموده اند و چون عفاف و حجاب با فطرت و شاكله مادران و بانوان بیشتر مناسب است و تربیت فرزندان بویژه دختران كه عفاف در حفظ شخصیت آنان بسیار مؤثر است وظیفه خطیری متوجه آنان است زیرا مادران هستند كه بذر محبت و عفاف را در دل فرزندان می كارند و با خون دل آبیاری اش كرده و با حرارت و شوق پرورش داده و با نسیم مهربانی می شكوفاند.
امام خمینی(ره) در این مورد فرمودند: نقش زن در یك جامعه بالاتر از مرد است، برای اینكه زنان علاوه بر این كه خودشان یك قشر فعال در همه ابعاد هستند قشرهای فعال را در دامن خودشان تربیت می كنند» هماهنگی و همسوئی در چارچوب قانون اساسی در بین اعضاء محترم خانواده كه پدر و مادر نقش اساسی را ایفاد می كنند ضروری است زیرا سعادت و خوشبختی خانواده ها زمانی تأمین می شود كه از هر نظر میان اعضاء آن خانواده تفاهم و دوستی برقرار باشد و به همین طریق در جامعه عمومی این روش باید نهادینه شود كه هر مسئول فرهنگی، اجتماعی و... باید نقش خود را ایفا كنند.
جامعه ای كه عفاف در آن باشد كه نمودش در گفتار و كردار بویژه با حجاب و آن هم حجاب برتر (چادر، لباس بلند) نمود پیدا می كند جامعه رشد یافته و پویا خواهد بود. مربی و جامعه شناس معصوم علی ابن ابیطالب(ع) فرمودند: «بالعفاف تزكوالاعمال- بوسیله عفاف و نجابت كارها پاكیزه شده و رشد پیدا می كند21. جامعه با عفت و پاكیزگی خسارت ندارد و غنی ترین جامعه خواهد بود زیرا با بركت می باشد. امیرمؤمنان علی(ع) فرمودند: «لا فاقه مع العفاف- با پاكدامنی و عفاف تنگدستی نیست» 22 نیز فرمودند: «وعلیكم بلزوم العفه و الامانه فانهما اشرف ما اسررتم و احسن ما اعلمتم و افضل ما ادخرتم- بر شما باد ملازم پاكدامنی و امانتداری، چون آن دو شریف ترین كارهای پنهانی شما و بهترین اعمال آشكارتان و برترین پس اندازها و ذخیره هایتان می باشد.” 23
كه امام همام عفاف را بهترین زیربنای بذرهای نهانی دانسته اند كه با سبز شدن در جامعه به آن نشاط می دهد و با بركت ترین پس انداز حساب كرده كه پشتوانه خوب و تقویت دهنده جامعه دانسته و بهترین ذخیره جامعه معرفی فرمودند كه جامعه را مستقل نگه داشته و به خوداتكائی و خودباوری بشارت می دهد.

مقام عفیف:
در سنجش و ارزش كالاهای خوب و صفات برجسته با ایمان كامل و مقام شهدا و... ارزش گذاری می شود مثلا كسی كه محب اهل بیت طهارت و عصمت باشند شهید از دنیا می رود و اگر كسی فلان كار را انجام دهد ثواب مجاهد فی سبیل الله را دارد همانند خوب همسرداری بانوان اسلامی و یا تربیت سه دختر مادران را بهشتی می كند. در مورد انسان عفیف كه می تواند گناه كند و زمینه گناه بر او آماده است همانند انتقام گرفتن، چشم چرانی كردن، حقی را ضایع كردن و... اما خود را كنترل كرده و نجابت بخرج داده و گناه را مرتكب نمی شود و یا می توانست انتقام بگیرد اما اقدام نكرد و در مقابل اینها صبر و استقامت نمود از شیرینی و لذت آن چشم پوشی كرد و یا به تلخی آنها صبر نموده و به اجر و پاداش رزمنده و شهید راه اسلام می رسد كه امیرالمومنین علی(ع) دراین راستا می فرمایند: «ما المجاهد الشهید فی سبیل الله باعظم ممن قدر فعف لكاد العفیف ان یكون ملكا من الملائكه- پاداش مجاهد شهید در راه خدا، بزرگتر از پاداش عفیف پاكدامنی نیست، كه قدرت برگناه دارد و آلوده نمی گردد، همانا عفیف پاكدامن، فرشته ای از فرشته هاست.” 24
چون انسان عفیف ایثار و گذشت دارد مطابق شخصیت و نجابت و متانت خود با افراد جامعه برخورد می كند و با این روش رضایت خداوند متعال را به دست می آورد و آن را به رضایت خود مقدم می دارد. نیز امام خیبرشكن فرمودند: «من عف خف وزره و عظم عندالله قدره- هركس نجیب باشد گناهش سبك و قدر و منزلت اش در پیشگاه خداوند خوبان بزرگ شود» 25 كه در این سخن گهربار عفاف سبب ارتقاء قدر و منزلت انسانها شمرده شده است.
عفت برای صاحب اش عزت و ارجمندی می آورد كه امام خوبان علی(ع) فرمودند: «من اتحف العفه حالفه الغز - به هركسی عفت داده شد عزت و ارجمندی به او داده می شود.” 26

خواسته پیامبر اسلام(ص)
هر اندازه انسان دانش و آگاهی بیشتر داشته باشد خواسته هایش از خداوند متعال عمیق و منطقی و پرمحتوا خواهد بود به عبارت دیگر انسان فرهیخته و حكیم خواسته های حكیمانه می كند چه كسی از پیامبر اسلام(ص) كه عقل كل بوده و تجلی اوصاف خداوندی است و به قول باری تعالی: و ما ینطق عن الهوی ان هو الا و حی یوحی 27
كه همه گفتارش معصومانه است با عصمت و طهارت خدایی سخن می گوید زیرا خداوند متعال فرمودند: انما یریدالله لیذهب عنكم الرجس اهل البیت و یطهركم تطهیرا 28
آن سیدالانبیاء و اشرف كائنات در دعاها و خواسته هایش از خداوند متعال عفاف راخواستار شده و به درگاه ایزدمنان چنین عرض می نماید: اللهم انی اسئلك الهدی و التقی و العفاف و الغنی. ای خدای همانا از تو مسئلت دارم هدایت، پرهیزگاری، عفاف و بی نیازی را چون هركسی وجودش عفیف باشد همه اوصاف اش و اخلاقش خوب خواهد شد وجودش ذی وجود و مفید و معطر به معنویت خواهد بود كه ولی خدا علی بن ابیطالب(ع) در این باره فرمودند: من عفت اطرافه حسنت اوصافه. هركس اطراف وجودش عفیف باشد اوصاف اخلاقی اش بهتر خواهد بود. 29





نوع مطلب :
برچسب ها :
چهارشنبه 17 آذر 1389 :: نویسنده : علی اسلامی



درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : علی اسلامی
نویسندگان
نظرسنجی
به نظر تون طراحی وبلاگ چطوره ؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بروز رسانی :